Awig Bugbug 4: Sukerta Tata Agama

SARGA IV
SUKERTA TATA AGAMA
Palet 1
Indik Dewa Yadnya




Pawos 45
Palinggih panyiwian ring sawawidangan Desa Adat Bugbug saha pangemponnya luire:
1.        Kahyangan sane kaempon utawi kawawa antuk Desa Manut Pawos 26.1.
2.        Kahyangan sane kaempon antuk Krama Pemaksan manut Pawos 26.2.
3.        Kahyangan sane kaempon antuk Krama Subak utawi Sayan manut Pawos 26.3

Pawos 46
Rerahinan, Piodalan, Usaba utawi Aci-Aci sowang-sowang Kahyangan utawi Pura sane wenten ring sawawidangan Desa Adat Bugbug sekadi ring sor puniki:
1.     Ring Kahyangan Tiga luire:
a. Pura Desa utawi Pura Balai Agung, sane kawastanin Usaba utawi Aci Manggung kamargiang ngawarsa ritatkalaning Sasih Kasa nuju Beteng, sajeroning tanggal ping 13, 14, 15.
n. Pura Puseh utawi Meru, kamargiang ngawarsa apisan pelaksanannyane katunggalan ring Usaba Pangalapan, ritatkalaning Sasih Kalima nuju Beteng, sajeroning tanggal ping : 13, 14, 15.
c. Pura Dalem, sane kawastanin Usaba utawi Aci Kelod kamargiang ngawarsa ritatkalaning Sasih Kasanga nuju Kajeng, sajeroning pangglong ping : 10, 11, 12. Runtutan Acin_ya ring Sasih Kasanga, saking: 1). Tanggal ping: 13, 14, 15 nuju Kajeng kawastanin Pangajengan Bugbug Kaler, ring Puseh. 2). Pangglong ping: 1, 2, 3 nuju Kajeng kawastanin Pangajengan Bugbug Tengah, ring Bale Agung. 3). Pangglong ping: 4, 5, 6 nuju Kajeng kawastanin Pangajengan Bugbug Kelod, ring Segaa. 4). Pangglong ping: 7, 8, 9 nuju Kajeng kawastanin Miyut.
2.     Kahyangan tiosan sajawaning Kahyangan Tiga luire:
a. Pura Pasek, tatkalaning Sasih Kasa sajeroning tanggal ping: 10, 1 1, 12 nuju Beteng.

n. Ritatkalaning Sasih Kasa sajeroning tanggal ping : 13, 14, 15 nuju Beteng, Aci-aci ring: 1), Gaduh Bhatara Lingsir ring Pura Puseh. 2). Pura Paswikan. 3). Pura Ayung utawi Pura Bhatara Sri. 4). Pura Pamengkang. 5). Pura Babotoh. 6). Palinggih Bhatara Ayu Sambah. 7). Palinggih Bhatara Bagus Sakenan. 8). Palinggih Bhatara Rambut Sedana. 9). Palinggih Bhatara Maspahit utawi Manjangan Saluang. 10). Palinggih Bhatara Ayu Maospahit. 11). Palinggih Bhatara Gede Galogor.
c. Pura Cilidasa utawi Candidasa tatkalaning Sasib Kasa Pangglong ping: 1, 2, 3 nuju Beteng.

r. Ritatkalaning Sasih Karo, nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 ngapetang dasa warsa apisan, kamargiang Usaba utawi Aci Kaja maruntutan Aci ring Gunung Sari.
k. Ritatkalaning Sasih Kapat, nuju Beteng sajeroning tanggal ping : 10, 11, 12 Usaba utawi Aci ring Pura Penyarikan.
d. Ritatkalaning Sasih Kapat sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 nuju Beteng Usaba utawi Aci ring Pura Gumang ring Bukit Juru.
t. Ritatkalaning Sasih Kapat sajeroning pangglong, ping: 1, 2, 3, nuju Beteng, Usaba utawi Aci ring Pura Bias Putih.
s. Ritatkala Sasih Kalima nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Usaba utawi Aci ring Pura Pangalapan utawi Pura Ulun Suwi.
w. Ritatkala Sasih Kalima nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13. 14, 15 ngapetang dasa warsa apisan, kamargiang Aci utawi Usaba Klame.
l. Ritatkala Sasih Kanem nuju Kajeng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Usaba utawi Aci ring Pura Pasujan.
m. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Kajeng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 kawastanin Usaba Kapitu, piodalan ring Pura Dadia utawi ring Dukuh sowang-sowang.
g. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Kajeng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Aci ring Bucu-Bucu.
b. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Busaya, sajeroning pangglong ping: 13, 14, 15 Piodalan Sanghyang Raja Purana ring Pura Piit, kamargiang manut dresta.
ng. Ritatkala Sasih Kadasa nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, yening wenten pacirian Banteng Lembu (Banteng Luh Sane Putih) Kamargiang Usaba utawi Aci Ageng ring Pura Bukit Gundul; sanangken ngawarsa kamargiang Aci Alit. p. Ritatkala Sasih Kadasa nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, yening wenten pacirian Banteng Suranggana (Banteng Muani Sane Putih Matanduk Putih), kamargiang Usaba utawi Aci Ageng ring Pura Bukit Pajinengan sanangken ngawarsa kamargiang Aci Alit.
j. Ritatkala Sasih Jyesta nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, kawentenang Aci tatebahan ring Pura Balai Agung.
y. Ritatkala Sasih Sala nuju Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, Usaba utawi Aci ring Segara.
ny. Ritatkala rahina Buda Wage Kulawu, piodalan ring Pura Melanting kalih Bhatara Rambut Sedana ring Sanghyang Ambu.

3.     Rerahinan-rerahinan sane tiosan sane durung munggah ring awig-awig puniki kamargiang manut dresta.
4.     Usaba utawi Aci-aci muang piodalan ring sowang-sowang Kahyangan utawi Pura inucap ring ajeng manut kawentenan  lan paararem Krama Desa.

Pawos 47
1.       Ring sowang-sowang Kahyangan utawi Pura inucap kawentenang Pemangku utawi Pangempu.
2.       Ngadegang Pemangku utawi Pangempu manut dudonan: a. Nyanjan utawi masemuran, mapiteges mapinunas ring ajeng Panataran. n. Turunan utawi mawaris.   c. Kacatri utawi kajudi (kapilih) olih Paruman Desa miwah Paruman Nayaka.
3.       Tan kawenang anggen Pemangl:u utawi Pangempu luire: a. Cedangga: peceng, perot, cungik, an sapanunggalannya. n. Sang sapa sira ugi sane tan kapatutang manut pararem. c. Sakit ila, ayan, huduh utawi macihna sungkan-sungkanan. r. Sane madruwe kasucian tan becik.
4.       Praheya Upakara Kapemangkuan: a. Adiksa Widhi utawi ngawintenin kamedalin saha kalaksanayang antuk sang ngadegang, makadi Krama Desa utawi Pengempon Pura sowang-sowang. n. Mapitra Yadnya riwekas kalaksanayang antuk kulawarga sira mangku manut dresta, Desa miwah Pemaksan manut dudonan patut ngicen tatingan manut pararem.
5.       Pemangku utawi Pangempu patut ngamanggehang sasanan Pemangku utawi Pangempu manut dresta.

Pawos 48
Swadarmaning Pemangku utawi Pangempu luire:
1.       Ngenterang upacara piodalan ring Kahyangan utawi ring sowang-sowang Krama.
2.       Tan wenang salab-sulub; yan mamurug wenang mangku inucap nyepuhin raga utawi mrayascita raga.
3.       Prade silih tunggil mangku kapialang utawi katiben cuntaka, kengin ngaturin mangku tiosan maka pangentos ngemargiang upacara.
4.       Yan prade risampun dine mangku utawi pangempu ngayah ring Pura, kancit wenten kulawargannya kapademan, mangku inucap tan keneng cuntaka yaning mangku tan budal saking Pura salami piodalan ka genah sang kapademan.
5.       Tan wenang ajajuden, mamunyah, astadusta.

Pawos 49
Patuas utawi olih--olih Pemangku utawi Pangempu luire:
1.         Apahliman sarin canang.
2.         Luput pakaryan miwah kakenan raramon.
3.         Paica-paica tiosan manut pararem.

Pawos 50
Pemangku utawi Pangempu kagentosin riantukan :
1.     Seda.
2.     Pinunas ngaraga, tur risampun polih wak-wakan saking Desa.
3.     Kausanang antuk Krama Desa dwaning melaksana tan patut, satata mamurug daging awig-awig kasukertan Desa, turmaning mangku inucap keni pamidanda manut pararem.

Pawos 51
Kasukertan Kahyangan kadi ring sor:
1.     Tan kalugra ngeranjing ka Pura, luire:
a. Sang katiben catur cuntaka minakadi: 1). Sebel kandel ngaraja sewala salami durung mabersih. 2). Sebel pangantenan selami durung mabeyakala utawi marebu. 3). Cuntaka sangkaning kapademan manut sengker (12 rahina).   4). Sebel madruwe putra miwah karuron selami abulan pitung rahina (42 rahina).
n. Makta sahanan barang sane kasinanggeh ngaletehin.
c. Makta sato, wewalungan, miwah buron piaraan tiosan sajawaning pacang mapapada ritatkala aci utawi usaba.
r. Mabusana tan manut kadi tata caraning busana ngeranjing ka Pura.
k. Sadurung polih wak-wakan utawi pituduh Prajuru Dulun Desa.
2.     Trepti laksana, tan wenang ring Pura:
a. Masumpah utawi cor, sajawaning pituduh Prajuru Dulun Desa.
n. Mapitungkas, masasenengan, makolem dados asiki lanang istri, mabacin, mawarih, nyangsangang busana, mecikang pusungan, santukan punika ritatkala majajahitan patut ngelung bussing macongger lidinya.
c. Mamisuh kalih wak parusya tiosan, manyidra wong tios bilih-bilih jantos metu rah.
r. Munggah tedun penataran palinggih-palinggih Kahyangan sajawaning sane kapastikayang antuk Prajuru Dulun Desa.
3.     Sang marurug kecaping ajeng keni pamidanda mwah upacara prayascita sapatutnya manut pararem.

Pawos 52
1.       Yan wenten Wong utawi jatma katakson utawi karauhan ring Pura, kengin kapintonin prade kasumangsayanin, yan tan wiakti jatma inucap patut kasisipang tur kadanda manut pararem.
2.       Prade Kahyangan kahanan durmanggala, minakadi kapancabhaya, Pemangku utawi Pangempu patut digelis nyadokang ring Prajuru Dulun Desa mangda marumang Krama Desa tur ngawentenang pamrayascita sepatutnya manut dresta.

Palet 2
INDIK RESI YADNYA
Pawos 53
1.      Sang sapa sira ugi ring Desa Adat Bugbug pacang madeg pinandita makadi: Pemangku utawi Pangempu, Sedahan, Kubayan, Dalang miwah sakaluiring pacang ngenterang yadnya patut masadok ring Desa.
2.       Prajuru Dulun Desa patut natasang, nitenin saha ngayomin tur nuntun nyulurang ilikitannya mangda pamargine manut ring dresta miwah kakecap sastra agama Hindu.
3.      Yan prade pamargine kacihnan sasar laksana tan manut ring dresta miwah kakecap sastra agama Hindu, Prajuru Dulun Desa wenang mialang sang pacang madeg pinandita inucap.
4.      Yan prade manut ring dresta miwah kakecap sastra agama Hindu, Prajuru Dulun Desa wenang sareng nyaksinin pamargi upacaranya saha nyiarang ring Krama Desane sami.

Pawos 54
Sang madruwe karya utawi yadnya patut ngaturang punia ring sang sane muput yadnyane maduluran antuk peras, daksina panganteb saha sasantunnya manut agung alit yadnyane.

Pawos 55
1.         Sang sane sampun madeg pinandita ring Desa Adat Bugbug patut ngarihinang miwah ngutamayang muput sabacakan upacara utawi upakara ring Desa.
2.         Sasampun punika wawu kengin muputang yadnya tiosan miwah yadnyane ring jaba Desa.
3.         Prajuru Dulun Desa patut nuntun saha ngamanggalain krama Desa Adat Bugbug mikukuhin kasucian linggih para wikune utawi para pinanditane.

Palet 3
INDIK PITRA YADNYA
Pawos 56
1.       Pitra yadnya matatuwek ngawentenang yadnya bakti pinaka jangkeping swadarmaning ngardi kasucianing Sang Hyang Pitra, skala lawan niskala.
2.       Munggwing tata wangun saha panglaksanannya manut ring dresta.

Pawos 57
Pamargin Pitra Yadnya madudonan sekadi ring sor:
1.     Pangupakara sang seda: a. Antuk mendem utawi ngeseng makacihna pakingsan ring Pertiwi utawi ring Gni (Brahma), selami nuptupang prabeya. n. Atiwa-tiwa utawi Upacara pengabenan utawi palebon.
2.     Upacara utawi upakara Pitra Yadnya risampun wusan ngaben patut kalanturang antuk upacara Atma Wedhana manut dresta minakadi Ngusaba Kelod makamiwah mapajati ka Segara, ka Ulun Suwi.

Pawos 58
Swadarmaning lan tategenan prade wenten sinalihin tunggil krama kasedayan:
1.         a. Matur supeksa ring Prajuru Dulun Desa.  n. Ngaturin warga utawi pawarisan makarya eteh-eteh kadulurin panyambrama manut kawentenan. c. Kulawarga miwah krama tiosan nganter sawane ka setra jantos puput mapendem utawi ngeseng miwah nganyut ka segara.
2.         Tan kalugra nginepang bambang.
3.         Prade wenten kasedayan rikalaning piodalan, wenang kapendem, sakewanten tan kalugra ngamarginin ka margine ageng, miwah tan kadadosang nyekeh sawa sajeroning piodalan.
4.         Sawa sane sampun kapendem tan kengin kaebet malih, sajawaning sampun wenten paiguman saking Prajuru Dulun Desa Adat Bugbug sareng Sang Mawarat.
5.         Prade wenten wong saking jaba Desa, tiosan ring krama Desa Adat Bugbug utawi krama desa sane sampun kasepekang, padem ring wawidangan Desa Adat Bugbug, tan kalugra mendem utawi ngeseng ring setra Desa Adat Bugbug, sajawaning saking pituduh Sang Mawarat.
6.         Tan sarat atiwa-tiwa: anak alit sane durung maketus, manut dresta.
7.         Yening padem salah pati, ngulah pati miwah sane tiosan kaupakara sakadi patut tur kawewehin upakara manut dresta.
8.         Yening kahanan wong padem ring sajeroning pekarangan, tegalan, carik Ian sane tiosan druwe krama tios, patut sang madruwe sawa mrayascita genah inucap.
9.         Rikalaning pacang mambang mangda masukat abelah utawi atengah depa saking sutering bambang sane tiosan.
10.    Makarya bambang tan kalugra numpukin papendeman krama tios.
11.    Yan mamurug kecap pawos 58, keni pamidanda manut pararem.

Pawos 59
Cuntaka kasedayan utawi kapademan:
1.     Kapademan cuntakanya sebel pekarangan ngantos roras rahina.
2.     Ngaben cuntakanya ngawit saking ngaringkes ngantos matuhun.
3.     Sane katiben cuntaka warga sajeroning pekarangan.

Pawos 60
1.     Atiwa-tiwa utawi pangabenan kalaksanayang antuk: a. Sawa prateka. n. Nyuwasta. c. Ngarecedana.  r. Sawa Kresian.  k. Supta pranawa..
2.     Panamayan pangabenan wenten kalih pawos: a. Ngaben ngamasa Sasih Karo manut pangembak Desa. n. Ngaben dadakan utawi bahbangun mangda matur rihin ka Desa, kadadosang sajeroning pitung rahina mangda sampun puput.
3.     Dudonan pangabenan ngawit saking ngagah utawi seda, ngeseng utawi mendem jantos pangiriman utawi nganyut utawi mendem.

Palet 4
INDIK MANUSA YADNYA
Pawos 61


1.       Manusa yadnya inggih punika upacara darmaning manusa, ngawit saking patemoning kama bang lan kama petak, sajeroning garba ngantos padem kawekas.
2.       Upacara kadi ring ajeng madudonan sakadi ring sor: a. Magedong-gedongan duk pangerempinian.  n. Duk sang kama-reka medal utawi mapag rare. c. Kepus pungsed utawi kepus odel. r. Roras rahina.  k. Tutug kambuhan ring abulan pitung rahinane utawi 42 rahina. d. Tigang sasih utawi nelu bulanin. t. Ngotonin utawi nem sasih. s. Menek kelih utawi ngerajasewala (ngembakin). w. Matatah utawi mapandes. l. Mawiwaha utawi marabian. m. Ma-sih. g. Masaluk utawi mawinten.
3.       Upacara-upacara inucap kalaksanayang nista, madya, utama manut sastra gama saha catur dresta maka buatan Desa Dresta, nganutin sima cara Desa.

Palet 5
INDHIK BHUTA YADNYA
Pawos 62
1.       Bhuta yadnva inggih punika upacara-upacara pabeya-kala ring pertiwi miwah sarwa prani lan babhutan.
2.       Upacara pabeya-kala ring sarwa prani luire: a. Ring sarwa tumuwuh ritatkala Tumpek Pangatag; Saniscara, Kliwon, wuku Wariga. n. Ring sarwa ingon-ingon ritatkala Tumpek Kandang; Saniscara, Kliwon, wuku Uye. c. Upacara pakala-kalaan manusa manut wiguna, kabawos Pabeyakala ".
3.       Upacara pabeyakala ring pertiwi, kahyangan miwah babhutan, kawastanin "Macaru".
4.       Pacaruan inucap ring ajeng, nista, madya, utama manut wiguna kadi ring sor: a, Segehan. n. Eka Sata. c. Panca Sata. r. Panca Sanak utawi Caru Lantang, k. Panca Kelud. d. Resi Gana utawi Tabuh Gentuh. t. Tawur Agung.
5.       Pacaruan sasih kawentenang manut dresta.

Pawos 63
1.         a. Nangken ngawarsa ritatkalaning sasih Kanem nuju Kajeng sajeroning Pangglong ping: 13, 14, 15 kamargiang Caru Ngiid. n. Nangken ngawarsa ritatkalaning Sasih Kapitu nuju Kajeng sajeroning Panglong ping: 13, 14, 15 kamargiang Caru "Muu-Muu". c. Nangken ngawarsa ritatkalaning Tilem Kasanga kamargiang Tawur Kasanga, makacihna pamapag rahina "Panyepian Jagat" benjangne.
2.         Brata Panyepian sane patut kamargiang antuk krama Desa luire: a. Amati geni, tan kengin mapi-api. n. Amati karya, tan kengin makarya, c. Amati lalungayan, tan kengin malalungayan utawi malaluasan. r. Amati lalanguan, tan kengin maoneng-onengan, masuara gora, Ian sane tiosan punika.
3.         Pabratan Panyepian Jagat inucap kamargiang saking semeng ngantos semeng benjangne.
4.         Sang marurug kecaping ajeng keni pamidanda manut pararem Desa saha kamargiang antuk Pacalang Desa.
5.         Riwus rahina panyepian utawi ring rahina ngembak nyepi, wiakti pangawit 'lcaka Warsa' patut krama Desa sowang-sowang madharma santhi utawi saling aksamain.
6.         Caru Lantang utawi Panca Sanak kawentenang ngadasa warsa apisan ritatkala Sasih Katiga nuju Kajeng, sajeroning Pangglong ping: 13, 14, 15 nemoning Icaka Rah Windhu.


INDEKS:





No comments:

Post a Comment