SARGA
IV
SUKERTA
TATA AGAMA
Palet
1
Indik
Dewa Yadnya
Pawos
45
Palinggih
panyiwian ring sawawidangan Desa Adat Bugbug saha pangemponnya luire:
1.
Kahyangan sane kaempon utawi kawawa antuk
Desa Manut Pawos 26.1.
2.
Kahyangan sane kaempon antuk Krama Pemaksan
manut Pawos 26.2.
3.
Kahyangan sane kaempon antuk Krama Subak
utawi Sayan manut Pawos 26.3
Pawos
46
Rerahinan,
Piodalan, Usaba utawi Aci-Aci sowang-sowang Kahyangan utawi Pura sane wenten
ring sawawidangan Desa Adat Bugbug sekadi ring sor puniki:
1.
Ring Kahyangan Tiga luire:
a. Pura Desa utawi Pura Balai Agung, sane
kawastanin Usaba utawi Aci Manggung kamargiang ngawarsa ritatkalaning Sasih
Kasa nuju Beteng, sajeroning tanggal ping 13, 14, 15.
n. Pura Puseh utawi Meru, kamargiang
ngawarsa apisan pelaksanannyane katunggalan ring Usaba Pangalapan,
ritatkalaning Sasih Kalima nuju Beteng, sajeroning tanggal ping : 13, 14, 15.
c. Pura Dalem, sane kawastanin Usaba utawi
Aci Kelod kamargiang ngawarsa ritatkalaning Sasih Kasanga nuju Kajeng, sajeroning
pangglong ping : 10, 11, 12. Runtutan Acin_ya ring Sasih Kasanga, saking: 1).
Tanggal ping: 13, 14, 15 nuju Kajeng kawastanin Pangajengan Bugbug Kaler, ring
Puseh. 2). Pangglong ping: 1, 2, 3 nuju Kajeng kawastanin Pangajengan Bugbug
Tengah, ring Bale Agung. 3). Pangglong ping: 4, 5, 6 nuju Kajeng kawastanin
Pangajengan Bugbug Kelod, ring Segaa. 4). Pangglong ping: 7, 8, 9 nuju Kajeng
kawastanin Miyut.
2.
Kahyangan tiosan sajawaning Kahyangan Tiga
luire:
a. Pura Pasek, tatkalaning Sasih Kasa
sajeroning tanggal ping: 10, 1 1, 12 nuju Beteng.
n. Ritatkalaning Sasih Kasa sajeroning
tanggal ping : 13, 14, 15 nuju Beteng, Aci-aci ring: 1), Gaduh Bhatara Lingsir
ring Pura Puseh. 2). Pura Paswikan. 3). Pura Ayung utawi Pura Bhatara Sri. 4).
Pura Pamengkang. 5). Pura Babotoh. 6). Palinggih Bhatara Ayu Sambah. 7).
Palinggih Bhatara Bagus Sakenan. 8). Palinggih Bhatara Rambut Sedana. 9).
Palinggih Bhatara Maspahit utawi Manjangan Saluang. 10). Palinggih Bhatara Ayu
Maospahit. 11). Palinggih Bhatara Gede Galogor.
c. Pura Cilidasa utawi Candidasa tatkalaning
Sasib Kasa Pangglong ping: 1, 2, 3 nuju Beteng.
r. Ritatkalaning Sasih Karo, nuju Beteng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 ngapetang dasa warsa apisan, kamargiang
Usaba utawi Aci Kaja maruntutan Aci ring Gunung Sari.
k. Ritatkalaning Sasih Kapat, nuju Beteng
sajeroning tanggal ping : 10, 11, 12 Usaba utawi Aci ring Pura Penyarikan.
d. Ritatkalaning Sasih Kapat sajeroning
tanggal ping: 13, 14, 15 nuju Beteng Usaba utawi Aci ring Pura Gumang ring
Bukit Juru.
t. Ritatkalaning Sasih Kapat sajeroning
pangglong, ping: 1, 2, 3, nuju Beteng, Usaba utawi Aci ring Pura Bias Putih.
s. Ritatkala Sasih Kalima nuju Beteng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Usaba utawi Aci ring Pura Pangalapan utawi
Pura Ulun Suwi.
w. Ritatkala Sasih Kalima nuju Beteng, sajeroning
tanggal ping: 13. 14, 15 ngapetang dasa warsa apisan, kamargiang Aci utawi
Usaba Klame.
l. Ritatkala Sasih Kanem nuju Kajeng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Usaba utawi Aci ring Pura Pasujan.
m. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Kajeng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 kawastanin Usaba Kapitu, piodalan ring Pura
Dadia utawi ring Dukuh sowang-sowang.
g. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Kajeng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15 Aci ring Bucu-Bucu.
b. Ritatkala Sasih Kawolu nuju Busaya,
sajeroning pangglong ping: 13, 14, 15 Piodalan Sanghyang Raja Purana ring Pura
Piit, kamargiang manut dresta.
ng. Ritatkala Sasih Kadasa nuju Beteng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, yening wenten pacirian Banteng Lembu
(Banteng Luh Sane Putih) Kamargiang Usaba utawi Aci Ageng ring Pura Bukit
Gundul; sanangken ngawarsa kamargiang Aci Alit. p. Ritatkala Sasih Kadasa nuju
Beteng, sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, yening wenten pacirian Banteng
Suranggana (Banteng Muani Sane Putih Matanduk Putih), kamargiang Usaba utawi
Aci Ageng ring Pura Bukit Pajinengan sanangken ngawarsa kamargiang Aci Alit.
j. Ritatkala Sasih Jyesta nuju Beteng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, kawentenang Aci tatebahan ring Pura Balai
Agung.
y. Ritatkala Sasih Sala nuju Beteng,
sajeroning tanggal ping: 13, 14, 15, Usaba utawi Aci ring Segara.
ny. Ritatkala rahina Buda Wage Kulawu,
piodalan ring Pura Melanting kalih Bhatara Rambut Sedana ring Sanghyang Ambu.
3.
Rerahinan-rerahinan sane tiosan sane durung
munggah ring awig-awig puniki kamargiang manut dresta.
4.
Usaba utawi Aci-aci muang piodalan ring
sowang-sowang Kahyangan utawi Pura inucap ring ajeng manut kawentenan lan paararem Krama Desa.
Pawos
47
1.
Ring sowang-sowang Kahyangan utawi Pura
inucap kawentenang Pemangku utawi Pangempu.
2.
Ngadegang Pemangku utawi Pangempu manut
dudonan: a. Nyanjan utawi masemuran, mapiteges mapinunas ring ajeng Panataran. n.
Turunan utawi mawaris. c. Kacatri utawi
kajudi (kapilih) olih Paruman Desa miwah Paruman Nayaka.
3.
Tan kawenang anggen Pemangl:u utawi
Pangempu luire: a. Cedangga: peceng, perot, cungik, an sapanunggalannya. n.
Sang sapa sira ugi sane tan kapatutang manut pararem. c. Sakit ila, ayan, huduh
utawi macihna sungkan-sungkanan. r. Sane madruwe kasucian tan becik.
4.
Praheya Upakara Kapemangkuan: a. Adiksa Widhi
utawi ngawintenin kamedalin saha kalaksanayang antuk sang ngadegang, makadi
Krama Desa utawi Pengempon Pura sowang-sowang. n. Mapitra Yadnya riwekas
kalaksanayang antuk kulawarga sira mangku manut dresta, Desa miwah Pemaksan
manut dudonan patut ngicen tatingan manut pararem.
5.
Pemangku utawi Pangempu patut ngamanggehang
sasanan Pemangku utawi Pangempu manut dresta.
Pawos
48
Swadarmaning
Pemangku utawi Pangempu luire:
1.
Ngenterang upacara piodalan ring Kahyangan
utawi ring sowang-sowang Krama.
2.
Tan wenang salab-sulub; yan mamurug wenang
mangku inucap nyepuhin raga utawi mrayascita raga.
3.
Prade silih tunggil mangku kapialang utawi
katiben cuntaka, kengin ngaturin mangku tiosan maka pangentos ngemargiang
upacara.
4.
Yan prade risampun dine mangku utawi
pangempu ngayah ring Pura, kancit wenten kulawargannya kapademan, mangku inucap
tan keneng cuntaka yaning mangku tan budal saking Pura salami piodalan ka genah
sang kapademan.
5.
Tan wenang ajajuden, mamunyah, astadusta.
Pawos
49
Patuas
utawi olih--olih Pemangku utawi Pangempu luire:
1.
Apahliman sarin canang.
2.
Luput pakaryan miwah kakenan raramon.
3.
Paica-paica tiosan manut pararem.
Pawos
50
Pemangku
utawi Pangempu kagentosin riantukan :
1.
Seda.
2.
Pinunas ngaraga, tur risampun polih wak-wakan
saking Desa.
3.
Kausanang antuk Krama Desa dwaning melaksana
tan patut, satata mamurug daging awig-awig kasukertan Desa, turmaning mangku
inucap keni pamidanda manut pararem.
Pawos
51
Kasukertan
Kahyangan kadi ring sor:
1.
Tan kalugra ngeranjing ka Pura, luire:
a. Sang katiben catur cuntaka minakadi: 1).
Sebel kandel ngaraja sewala salami durung mabersih. 2). Sebel pangantenan
selami durung mabeyakala utawi marebu. 3). Cuntaka sangkaning kapademan manut
sengker (12 rahina). 4). Sebel madruwe
putra miwah karuron selami abulan pitung rahina (42 rahina).
n. Makta sahanan barang sane kasinanggeh
ngaletehin.
c. Makta sato, wewalungan, miwah buron
piaraan tiosan sajawaning pacang mapapada ritatkala aci utawi usaba.
r. Mabusana tan manut kadi tata caraning
busana ngeranjing ka Pura.
k. Sadurung polih wak-wakan utawi pituduh
Prajuru Dulun Desa.
2.
Trepti laksana, tan wenang ring Pura:
a. Masumpah utawi cor, sajawaning pituduh
Prajuru Dulun Desa.
n. Mapitungkas, masasenengan, makolem dados
asiki lanang istri, mabacin, mawarih, nyangsangang busana, mecikang pusungan,
santukan punika ritatkala majajahitan patut ngelung bussing macongger lidinya.
c. Mamisuh kalih wak parusya tiosan,
manyidra wong tios bilih-bilih jantos metu rah.
r. Munggah tedun penataran
palinggih-palinggih Kahyangan sajawaning sane kapastikayang antuk Prajuru Dulun
Desa.
3.
Sang marurug kecaping ajeng keni pamidanda
mwah upacara prayascita sapatutnya manut pararem.
Pawos
52
1.
Yan wenten Wong utawi jatma katakson utawi
karauhan ring Pura, kengin kapintonin prade kasumangsayanin, yan tan wiakti
jatma inucap patut kasisipang tur kadanda manut pararem.
2.
Prade Kahyangan kahanan durmanggala,
minakadi kapancabhaya, Pemangku utawi Pangempu patut digelis nyadokang ring
Prajuru Dulun Desa mangda marumang Krama Desa tur ngawentenang pamrayascita
sepatutnya manut dresta.
Palet
2
INDIK
RESI YADNYA
Pawos
53
1.
Sang sapa sira ugi ring Desa Adat Bugbug
pacang madeg pinandita makadi: Pemangku utawi Pangempu, Sedahan, Kubayan,
Dalang miwah sakaluiring pacang ngenterang yadnya patut masadok ring Desa.
2.
Prajuru Dulun Desa patut natasang, nitenin
saha ngayomin tur nuntun nyulurang ilikitannya mangda pamargine manut ring
dresta miwah kakecap sastra agama Hindu.
3.
Yan prade pamargine kacihnan sasar laksana
tan manut ring dresta miwah kakecap sastra agama Hindu, Prajuru Dulun Desa
wenang mialang sang pacang madeg pinandita inucap.
4.
Yan prade manut ring dresta miwah kakecap
sastra agama Hindu, Prajuru Dulun Desa wenang sareng nyaksinin pamargi
upacaranya saha nyiarang ring Krama Desane sami.
Pawos
54
Sang
madruwe karya utawi yadnya patut ngaturang punia ring sang sane muput yadnyane
maduluran antuk peras, daksina panganteb saha sasantunnya manut agung alit
yadnyane.
Pawos
55
1.
Sang sane sampun madeg pinandita ring Desa
Adat Bugbug patut ngarihinang miwah ngutamayang muput sabacakan upacara utawi
upakara ring Desa.
2.
Sasampun punika wawu kengin muputang yadnya
tiosan miwah yadnyane ring jaba Desa.
3.
Prajuru Dulun Desa patut nuntun saha
ngamanggalain krama Desa Adat Bugbug mikukuhin kasucian linggih para wikune
utawi para pinanditane.
Palet
3
INDIK
PITRA YADNYA
Pawos
56
1.
Pitra yadnya matatuwek ngawentenang yadnya
bakti pinaka jangkeping swadarmaning ngardi kasucianing Sang Hyang Pitra, skala
lawan niskala.
2.
Munggwing tata wangun saha panglaksanannya
manut ring dresta.
Pawos
57
Pamargin
Pitra Yadnya madudonan sekadi ring sor:
1.
Pangupakara sang seda: a. Antuk mendem
utawi ngeseng makacihna pakingsan ring Pertiwi utawi ring Gni (Brahma), selami
nuptupang prabeya. n. Atiwa-tiwa utawi Upacara pengabenan utawi palebon.
2.
Upacara utawi upakara Pitra Yadnya risampun
wusan ngaben patut kalanturang antuk upacara Atma Wedhana manut dresta minakadi
Ngusaba Kelod makamiwah mapajati ka Segara, ka Ulun Suwi.
Pawos
58
Swadarmaning
lan tategenan prade wenten sinalihin tunggil krama kasedayan:
1.
a. Matur supeksa ring Prajuru Dulun Desa. n. Ngaturin warga utawi pawarisan makarya
eteh-eteh kadulurin panyambrama manut kawentenan. c. Kulawarga miwah krama
tiosan nganter sawane ka setra jantos puput mapendem utawi ngeseng miwah
nganyut ka segara.
2.
Tan kalugra nginepang bambang.
3.
Prade wenten kasedayan rikalaning piodalan,
wenang kapendem, sakewanten tan kalugra ngamarginin ka margine ageng, miwah tan
kadadosang nyekeh sawa sajeroning piodalan.
4.
Sawa sane sampun kapendem tan kengin kaebet
malih, sajawaning sampun wenten paiguman saking Prajuru Dulun Desa Adat Bugbug
sareng Sang Mawarat.
5.
Prade wenten wong saking jaba Desa, tiosan
ring krama Desa Adat Bugbug utawi krama desa sane sampun kasepekang, padem ring
wawidangan Desa Adat Bugbug, tan kalugra mendem utawi ngeseng ring setra Desa
Adat Bugbug, sajawaning saking pituduh Sang Mawarat.
6.
Tan sarat atiwa-tiwa: anak alit sane durung
maketus, manut dresta.
7.
Yening padem salah pati, ngulah pati miwah
sane tiosan kaupakara sakadi patut tur kawewehin upakara manut dresta.
8.
Yening kahanan wong padem ring sajeroning
pekarangan, tegalan, carik Ian sane tiosan druwe krama tios, patut sang madruwe
sawa mrayascita genah inucap.
9.
Rikalaning pacang mambang mangda masukat
abelah utawi atengah depa saking sutering bambang sane tiosan.
10.
Makarya bambang tan kalugra numpukin
papendeman krama tios.
11.
Yan mamurug kecap pawos 58, keni pamidanda
manut pararem.
Pawos
59
Cuntaka
kasedayan utawi kapademan:
1.
Kapademan cuntakanya sebel pekarangan
ngantos roras rahina.
2.
Ngaben cuntakanya ngawit saking ngaringkes
ngantos matuhun.
Pawos
60
1.
Atiwa-tiwa utawi pangabenan kalaksanayang
antuk: a. Sawa prateka. n. Nyuwasta. c. Ngarecedana. r. Sawa Kresian. k.
Supta pranawa..
2.
Panamayan pangabenan wenten kalih pawos: a.
Ngaben ngamasa Sasih Karo manut pangembak Desa. n. Ngaben dadakan utawi
bahbangun mangda matur rihin ka Desa, kadadosang sajeroning pitung rahina
mangda sampun puput.
3.
Dudonan pangabenan ngawit saking ngagah
utawi seda, ngeseng utawi mendem jantos pangiriman utawi nganyut utawi mendem.
Palet
4
INDIK
MANUSA YADNYA
Pawos
61
1.
Manusa yadnya inggih punika upacara
darmaning manusa, ngawit saking patemoning kama bang lan kama petak, sajeroning
garba ngantos padem kawekas.
2.
Upacara kadi ring ajeng madudonan sakadi
ring sor: a. Magedong-gedongan duk pangerempinian. n. Duk sang kama-reka medal utawi mapag rare.
c. Kepus pungsed utawi kepus odel. r. Roras rahina. k. Tutug kambuhan ring abulan pitung rahinane
utawi 42 rahina. d. Tigang sasih utawi nelu bulanin. t. Ngotonin utawi nem
sasih. s. Menek kelih utawi ngerajasewala (ngembakin). w. Matatah utawi
mapandes. l. Mawiwaha utawi marabian. m. Ma-sih. g. Masaluk utawi mawinten.
3.
Upacara-upacara inucap kalaksanayang nista,
madya, utama manut sastra gama saha catur dresta maka buatan Desa Dresta,
nganutin sima cara Desa.
Palet
5
INDHIK
BHUTA YADNYA
Pawos
62
1.
Bhuta yadnva inggih punika upacara-upacara
pabeya-kala ring pertiwi miwah sarwa prani lan babhutan.
2.
Upacara pabeya-kala ring sarwa prani luire:
a. Ring sarwa tumuwuh ritatkala Tumpek Pangatag; Saniscara, Kliwon, wuku
Wariga. n. Ring sarwa ingon-ingon ritatkala Tumpek Kandang; Saniscara, Kliwon,
wuku Uye. c. Upacara pakala-kalaan manusa manut wiguna, kabawos Pabeyakala
".
3.
Upacara pabeyakala ring pertiwi, kahyangan
miwah babhutan, kawastanin "Macaru".
4.
Pacaruan inucap ring ajeng, nista, madya,
utama manut wiguna kadi ring sor: a, Segehan. n. Eka Sata. c. Panca Sata. r. Panca
Sanak utawi Caru Lantang, k. Panca Kelud. d. Resi Gana utawi Tabuh Gentuh. t.
Tawur Agung.
5.
Pacaruan sasih kawentenang manut dresta.
Pawos
63
1.
a. Nangken ngawarsa ritatkalaning sasih Kanem
nuju Kajeng sajeroning Pangglong ping: 13, 14, 15 kamargiang Caru Ngiid. n.
Nangken ngawarsa ritatkalaning Sasih Kapitu nuju Kajeng sajeroning Panglong
ping: 13, 14, 15 kamargiang Caru "Muu-Muu". c. Nangken ngawarsa
ritatkalaning Tilem Kasanga kamargiang Tawur Kasanga, makacihna pamapag rahina
"Panyepian Jagat" benjangne.
2.
Brata Panyepian sane patut kamargiang antuk
krama Desa luire: a. Amati geni, tan kengin mapi-api. n. Amati karya, tan
kengin makarya, c. Amati lalungayan, tan kengin malalungayan utawi malaluasan. r.
Amati lalanguan, tan kengin maoneng-onengan, masuara gora, Ian sane tiosan
punika.
3.
Pabratan Panyepian Jagat inucap kamargiang
saking semeng ngantos semeng benjangne.
4.
Sang marurug kecaping ajeng keni pamidanda
manut pararem Desa saha kamargiang antuk Pacalang Desa.
5.
Riwus rahina panyepian utawi ring rahina
ngembak nyepi, wiakti pangawit 'lcaka Warsa' patut krama Desa sowang-sowang
madharma santhi utawi saling aksamain.
6.
Caru Lantang utawi Panca Sanak kawentenang
ngadasa warsa apisan ritatkala Sasih Katiga nuju Kajeng, sajeroning Pangglong
ping: 13, 14, 15 nemoning Icaka Rah Windhu.
INDEKS:

No comments:
Post a Comment